Những người say mê bảo tồn và phát triển ngôn ngữ viết của người Thái

13/11/2024
Thuyết minh

Ở Thanh Hóa nói về một số người Thái say mê nghiên cứu, bảo tồn, phát triển ngôn ngữ của dân tộc mình phải kể đến các ông: Hà Nam Ninh, Cao Bằng Nghĩa và Phạm Bá Thược.

 

Ông Cao Bằng Nghĩa (đứng bên phải mặc áo trắng), ông Hà Nam Ninh (đứng giữa) và các cộng sự thảo luận về bảo tồn tri thức bản địa. Ảnh: TL

Ông Hà Nam Ninh trước kia làm Phó Chủ tịch UBND huyện Bá Thước đến năm 2006 thì về nghỉ chế độ. Sau khi nghỉ hưu, ông giành toàn bộ thời gian để tìm hiểu, nghiên cứu về văn hóa và ngôn ngữ của dân tộc Thái. Hàng chục năm nay, ông thu thập được rất nhiều những tư liệu về các lễ hội cổ truyền, các tác phẩm văn học cổ, các bản chữ cổ, phong tục, tập quán của người Thái lưu giữ hàng trăm loại sách, tư liệu quý bằng chữ Thái, như: Văn khế địa giới đất đai giữa các bản, các tổng; Lịch sử hình thành cộng đồng dân cư làng xã; Thần phả và những câu chuyện về nhân vật lịch sử có công. Trong đó, quý giá nhất phải kể đến là truyện thơ bằng chữ Thái “Truyện kể đường lên thiên đàng”, "Truyện thơ Khăm Panh", "Khun Lú - Nàng Ủa", "Sống Chụ Son Sao", "Truyện tình Pha-dua"… Đây là những tác phẩm nổi tiếng, có giá trị trong đời sống văn hóa, tinh thần của người Thái ở Thanh Hóa nói riêng và người Thái Việt Nam nói chung.

Ngoài ra, ông Hà Nam Ninh rất say mê nghiên cứu, biên soạn tài liệu về chữ Thái như: "Bộ chữ thái cổ Thanh Hóa", "Bộ dạy chữ Thái Việt Nam tại Thanh Hóa", "Tài liệu dạy tiếng dân tộc Thái"… Sau khi biên soạn thành giáo án, ông còn mở lớp dạy chữ Thái miễn phí tại huyện Bá Thước cho những người yêu và muốn học chữ Thái. Đặc biệt, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Nội vụ và Ban Dân tộc tỉnh Thanh Hóa tổ chức mời ông Ninh dạy chữ Thái cho cán bộ, chiến sỹ biên phòng, lực lượng vũ trang công tác ở các đồn, các huyện miền núi cao và các xã vùng cao biên giới.

Ông Cao Bằng Nghĩa là nhà nghiên cứu văn hóa dân tộc Thái ở huyện Quan Hóa. Hiện, ông Nghĩa đã bước qua cái tuổi “thất thập cổ lai hy”. Vào khoảng năm 1989, ông làm Trưởng phòng Văn hóa huyện (thời đó Quan Hóa của Thanh Hóa chưa tách thành 3 huyện: Quan Hóa, Quan Sơn và Mường Lát). Sau đó, ông vào Thường vụ, Trưởng Ban Tuyên giáo Huyện ủy. Đến năm 2010, ông nghỉ chế độ, từ đó dành toàn bộ thời gian sưu tầm, nghiên cứu về văn hóa của dân tộc mình. Ở Thanh Hóa, ông Cao Bằng Nghĩa được xem là một trong những người đóng góp rất lớn về sưu tầm, nghiên cứu văn hóa Thái. Ông say mê sưu tầm về hiện vật cổ, về ngôn ngữ chữ viết dân tộc mình. Hiện ông đang nghiên cứu, sưu tầm hàng trăm trang về các bài mo: Mo cúng người chết, mo cúng thổ địa, mo cúng cơm mới….

Còn ông Phạm Bá Thược sinh năm 1957 ở xã Mường Mìn, huyện Quan Sơn là người có nhiều đóng góp trong việc gìn giữ, truyền dạy tiếng Thái trên địa bàn nhiều huyện miền núi của tỉnh. Ông Thược không chỉ thành thạo chữ viết dân tộc Thái mà còn sưu tầm, phiên âm và lưu giữ được trên 2.000 câu tục ngữ, thành ngữ, quán ngữ dân tộc Thái, lưu giữ được 300 cuốn sách cổ gồm đủ các thể loại: Ca dao, truyện thơ, sách tâm linh và sách cổ nói về luật tục, tập tục người Thái. Thu thanh và lưu giữ hàng chục làn điệu Khặp theo hình thức diễn xướng các bài dân ca.

Ngoài ra, ông Phạm Bá Thược còn vận động các bậc cao niên, các nghệ nhân dân gian sưu tầm sách cổ bằng chữ Thái, cập nhật ghi chép lại những tác phẩm văn học, những câu thành ngữ, tục ngữ, quán ngữ trong các lĩnh vực đời sống xã hội sau đó phiên âm sang chữ Việt phổ biến lại cho bà con nhân dân. Năm nay, ông Thược gần 70 tuổi rồi nhưng vẫn miệt mài nghiên cứu và giảng dạy tiếng Thái cho đồng bào trên địa bàn các huyện miền núi của tỉnh..."

Mong rằng, các ông đóng góp nhiều hơn nữa trong sưu tầm, nghiên cứu về văn hóa Thái, đặc biệt là bảo tồn và phát triển ngôn ngữ viết của dân tộc mình.

Ngoài ra, việc bảo tồn và phát huy những nét văn hóa độc đáo của các dân tộc thiểu số ở Thanh Hóa không thể không nói đến đan lát, thêu thùa, dệt thổ cẩm, dân ca dân vũ, lễ hội... Đăc biệt là các lễ hội của đồng bào các dân tộc thiểu số như: Lễ hội Pồn Pông của người Mường, Múa Rùa trong Tết nhảy của người Dao, Lễ hội Chá Mùn của người Thái…. rất độc đáo, đậm nét văn hóa dân tộc rất cần được bảo tồn và phát huy.

Ẩm thực

Địa điểm

Facebook Twitter